Իրանը «ամերիկյան երազանքի» հերթական պետությունը չէ Մերձավոր Արևելքում
Մի հետաքրքիր դիտարկում անեմ Իրանի շուրջ այսօր ընթացող ռազմական ու քաղաքական գործընթացների հետ կապված, որի մասին օրերս ընկերներս արդեն ակնարկ արել էին՝ քննարկելով ընթացող պատերազմական գործողությունները։
Ըստ էության՝ տեղի ուենցողը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես հերթական տարածաշրջանային հակամարտություն, այլ նաև որպես որոշակի քաղաքակրթական բախում։ Այս ամբողջ պատմության մեջ կա մի շատ կարևոր բանաձև, որը, թերևս, Արևմուտքը լավ չի կաորղանում ընկալել, որ Իրանը Իրաքը չէ։ Այն, ինչ արեցին Իրաքի հետ՝ Իրանի պարագայում ոչ մի ձևով չի ստացվելու։
Եթե Իրաքը որպես պետություն ձևավորվել է 20-րդ դարասկզբին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ եվրոպական տերությունները բաժանեցին Օսմանյան կայսրության տարածքները Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրի շրջանակում, ապա Իրանը բոլորովին այլ պատմական ճանապարհ է անցել։ Իրաքը մեծապես ստեղծվել էր որպես վարչական միավոր՝ արտաքին ուժերի արհեստական գծած սահմաններով, մինչդեռ Իրանը հազարամյակների ընթացքում ձևավորված պետական և մշակութային կենտրոն է։
Իրանական պետականության արմատները գալիս են դեռևս Աքեմենյան կայսրության ժամանակներրից: Այդ պետությունը Կյուրոսի գլխավորությամբ ոչ միայն հսկայական տարածքներ էր կառավարում, այլ նաև ձևավորել էր պետական կառավարման, մշակույթի և ինքնության այնպիսի ավանդույթներ, որոնք տարբեր ձևերով շարունակվել են մինչև մեր օրերը։ Հետագայում, օրինակ՝ Սեֆյաննների ժամանակաշրջանում, ամրապնդվեց նաև Իրանի կրոնական ինքնությունը՝ շիականության հիմքով, ինչը դարձավ պետականության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։
Այս պատճառով Իրանը «ամերիկյան երազանքի» սրտի հերթական պետությունը չէ Մերձավոր Արևելքում։ Այն իրականում հին քաղաքակրթական կենտրոն է՝ հազարամյակների պետական հիշողությամբ։ Ասեմ ավելին, այն որպես պետություն միայն վարչական կառույց չէ, այլ պատմության, մշակույթի և հավատքի հետ սերտաճած մի համակարգ։
Հենց սա է պատճառը, որ արտաքին ճնշումները կամ ռազմական սպառնալիքներն Իրանի դեպքում հաճախ չեն տալիս այն արդյունքը, ինչ ակնկալում են արտաքին ուժերը։ Իրանում պետության գաղափարը հասարակության լայն շերտերի համար ունի խորքային, անգամ խոհափիլիսոփայական նշանակություն։ Իհարկե, Արևմտյան արժեհամակարգի համար անհասկանալի ու գերբարդ է ընկալել հավատ եզրույթի բացատրությունը, որը ներկայացվում է որպես Աստվածային շնորհ։
Այս իմաստով Իրանը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես տարածաշրջանային հերթական դերակատար, այլ որպես հին և ինքնուրույն քաղաքակրթական կենտրոն, և պետք է ընկալել ոչ թե որպես «չարիք», այլ՝ Արևելքի մարգարիտ։
Արմեն Հովասափյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
-
Ասում են… Եթե չլիներ մեր չարամիտ միջամտությունը, ապա հայերի բացարձակ մեծամասնությունը, ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի, հայտնվելու էր Ռուսաստանի պաշտպանության ներքո
-
Ասում են… Պարադիգմի կտրուկ փոփոխությունը և անցումը դեպի Եվրամիության հարթակ, մեր կարծիքով, անխուսափելիորեն կապված կլինի ՀՆԱ-ի անկման և հայկական բիզնեսին, տնտեսությանն ու Հայաստանի հասարակ քաղաքացիների կենսամակարդակին լուրջ հարվածների հետ։
-
Ասում են… Դոնալդ Թրամփի գլխավորած հանրապետական վարչակազմի ԱՄՆ-ում իշխանության վերադարձով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային գործընթացների Վաշինգտոնի ըմբռնումը նոր հարթություն է ձեռք բերել: Հունվարի 15-ին Սենատում այս հարցի վերաբերյալ նոր պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն շատ խոսուն հայտարարություններ արեց։
-
Ասում են Եթե ինչ-որ մեկը սեփական պատմությունը խեղաթյուրում է թշնամու բարեհաճությանը արժանանալու համար, նա հարգանքի արժանի չէ: Թուրքիան Հայաստանի հավերժական թշնամին է, նրանք հավերժական անեծքի տակ են հայոց կոտորածը կազմակերպելու համար:
-
Ասում են… «Զանգեզուրի միջանցքը» ներկայիս տեսքով մաքուր թուրքական պրոյեկտ է: Այդ միջանցքով Ադրբեջանը ոչնչից ստանալու է տարեկան 1,5 մլրդ դոլար եկամուտ, իսկ Թուրքիայի առջև բացվելու են Կասպից ծովի դարպասները, և մուտք է գործելու Կենտրոնական Ասիա
-
Ասում են Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը Զանգեզուրի միջանցքի մասին ոչ մի նոր բան չի ասել Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո, որն ավարտվել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ։ Միևնույն ժամանակ, հայտնի չէ, թե այս հարցում Հայաստանը, Ադրբեջանը, Իրանը, Ռուսաստանն ու Թուրքիան ինչպես են «ընտելանալու» միմյանց:
Տարածաշրջանային
Իրանի հարվածներն իր թշնամիներին ու նրանց դաշնակիցներին. ջիհադը՝ սրբազան պատերազմը, սկսված է. 7
Իրանի նոր գերագույն առաջնորդ Մոջթաբա Խամենեին հայտարարել է, որ Թեհրանը չի հրաժարվի վրեժ լուծել այն քաղաքացիների համար, ովքեր զոհվել են ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարվածների հետևանքով:Իրանը ժամեր առաջ հայտարարել է հակամարտության սկզբից ի վեր Իսրայելին հասցված ամենահզոր հարվածի մասին: ТАСС-ի փոխանցմամբ , Իրանն իրականացրել է հակամարտության սկզբից ի վեր Իսրայելի տարածքի ամենահզոր հրթիռակոծումը...
